Mijn moeder snapt niet dat ik dingen online koop. En ik snap niet dat mensen nog een winkel beginnen. We kijken allebei naar hetzelfde, en we zien iets totaal anders.
Dat verschil fascineert me al jaren. Niet omdat een van ons gelijk heeft; daar gaat het me niet om, en over tien jaar kijkt mijn zoon waarschijnlijk net zo verbaasd naar mij. Het gaat me om wat dat verschil blootlegt: hoe onzichtbaar de norm is waar je zelf in leeft. Mijn moeder vindt winkelen geen keuze, het is gewoon hoe je aan spullen komt. Ik vind online bestellen geen keuze, het is gewoon hoe je aan spullen komt. Allebei zeggen we "gewoon". En dat woord is het probleem.
Wat als je het vandaag
opnieuw zou bedenken?
Want "gewoon" is nooit gewoon. Het is de uitkomst van keuzes die ooit iemand maakte, in een wereld die niet meer bestaat, en die daarna niemand meer heeft bevraagd. Zo werkt het overal. We vergaderen elke maandag omdat we elke maandag vergaderen. We sturen offertes in drie stappen omdat het altijd in drie stappen ging. We houden een kantoor aan omdat een bedrijf een kantoor heeft. Vraag door, en het antwoord komt verrassend vaak neer op: omdat het zo hoort. Van wie dan? Stilte.
De vraag die ik mezelf daarom steeds stel, bij alles wat ik doe: als dit er nog niet was, zou ik het vandaag zo bouwen? Zou ik dit bedrijf zo inrichten, dit product zo maken, deze afspraak zo plannen? Verrassend vaak is het antwoord nee. En pijnlijk vaak betrap ik mezelf erop dat ik het toch in stand houd, gewoon omdat het er al is. Ik ben er zelf dus ook niet vrij van. Dat maakt die automatische piloot juist zo hardnekkig: hij vliegt ook bij mensen die weten dat hij aan staat.
Voor de duidelijkheid: ik heb niets tegen winkels. Ik gun ondernemers hun pand, hun klanten en hun vak, en er zijn winkels die precies weten waarom ze bestaan; die redden het ook. Het gaat me niet om de winkel. Het gaat me om de vanzelfsprekendheid. Om alles wat we doen zonder het nog als keuze te zien.
Want een gewoonte die je niet meer bevraagt, is geen keuze meer. Het is een spoor waar je in gerold bent. En een spoor bepaalt stiekem je hele richting, ook als het allang ergens anders heen had moeten leiden. De wereld verandert sneller dan onze gewoontes bijhouden. Dat gat wordt elk jaar groter. En in dat gat ligt de ruimte, voor iedereen die durft te vragen: klopt dit nog?
Dus loop vandaag eens door je eigen bedrijf, je eigen week, je eigen huis, met die ene vraag. Zou ik dit vandaag opnieuw zo aanleggen? Waar het antwoord ja is: mooi, dat is een keuze. Waar het antwoord nee is: gefeliciteerd. Je hebt zojuist een steentje in je schoen gevonden.